Masterclass Vragender Vrijstaat

Masterclass Vragender Vrijstaat
met Riet Dumont (provincie Gelderland), Jan Gebbink (Vragender), Sjaak Langenberg (kunstenaar), Aetzel Griffioen (filosoof) en Ester van de Wiel (ontwerper)

Verslag: Mieke Prinse

Over de mogelijkheden van een duurzame ontwikkeling in een kleine Gelderse gemeenschap.

In de Achterhoek zijn grote ontwikkelingen gaande: in de komende 10 jaar stopt ongeveer 50% van de boeren met hun bedrijf. Zo niet in Vragender. Gemeenschapszin, jonge mensen en het idee dat Vragender Integraal Duurzaam (VID) zal worden via energietransitie, duurzame landbouw en gericht natuurbeheer, leeft steeds meer onder de bevolking. Graag stelt men een voorbeeld in de regio. Er zijn veel ideeën over het energielandschap dat men tot een economisch belangrijke factor wil maken. Maar hoe ontkom je aan de belemmeringen die de regelgeving opwerpt bij investeren en hoe bevorder je juist het profijt binnen de eigen gemeenschap?

Idee van de masterclass was dat betrokkenen raad vroegen aan een panel van deskundigen en aan het publiek. Het project werd door Jan Gebbink (agrariër en een van de trekkers VID) toegelicht. De ideeën van VID – decentrale mestvergisting en opwekken zonne-energie – kunnen op dit moment niet uitgevoerd worden. Regelgeving houdt e.e.a. tegen. Toch wil VID aan de slag. Wat te doen?

Het is belangrijk – volgens het panel en het publiek – draagvlak te creëren. Zorg dat niet alleen de relatief kleine groep initiatiefnemers enthousiast is, maar probeer de hele gemeenschap te bewegen.

Het panel formuleerde eerder al ideeën die tijdens de masterclass toegelicht werden: 

1.    SL: Organiseer energie-neutrale optocht: ga aan de slag en betrek jongeren. 

2.    SL: Ontwikkel een mobiel kenniscentrum waar mensen naartoe kunnen komen om informatie te krijgen: start het project op onorthodoxe manier, zo krijg je niet direct met regelgeving te maken. 

3.    AG: Mobiliseer de dorpsgenoten: dingen samen regelen geeft energie. Maak het breder, inventariseer behoeften en prioriteiten, en zet burgerkracht gericht in.

4.    EvdW: biogasenergie; ontwikkel een groene generator voor een festival. Beginnend bij de Zwarte Cross (want vlakbij) en zorg dat je bij (bijvoorbeeld) Lowlands terechtkomt. Haal de juiste mensen erbij (denk ook aan internetondernemers), vergroot de kerngroep. Er zijn soortgelijke projecten geweest in Duitsland, kijk daar de kunst af. Vrijdenkers als verbeelders van goede ideeën. Doe dit alles in de vorm van een coöperatie, waarin iedereen zich kan verenigen.

Wat moet VID doen?

-     Er is een rolveranderingsproces gaande. Bottum-up en top-down moeten elkaar ergens gaan raken, zodat schaalvergroting kan plaatsvinden.

 -     Verzuip niet in structuren, maar ga aan de slag. Als je bezig bent, sluiten vanzelf de juiste mensen aan.

 -     Probeer consument en landbouwproducenten uit de omgeving rechtstreeks te betrekken.

 -     Denk groot, in idealen, maar handel klein zodat de gemeenschap een aantal (eenvoudige) initiatieven kan adopteren (waar worden mensen warm van, waar zien ze belangen?).

 -     Ontwikkel een transitieruimte waar ideeën geuit kunnen worden. Daar hoeft niet veel geld voor te zijn. Gebruik de transitieruimte om te inventariseren wat de gemeenschap echt wil.

Als het gaat om de transitieruimte, leven er genoeg ideeën in de zaal:

Kies de kerk als plek.

Creëer een ruimte in een café, dan heeft ook de horeca er profijt van. Werk met studenten van HAN, die op de plek beschikbaar zijn voor vragen.

Kies het clubhuis van de voetbalvereniging (en geef de vereniging een kleine vergoeding voor het gebruik van de ruimte), zodat je binding krijgt en acceptatie genereert.   

Maar… Moet je wel op zoek naar een ruimte? Laat de dorpsbewoners eigen spullen (deuren, ramen, etc.) meenemen en bouw als collectief een energieneutraal gebouw.

Vraag aan de kinderen in het dorp iets te bouwen.

Voor al deze voorstellen geldt dat ze door VID zijn onderzocht of bekeken en dat de plekken om verschillende redenen niet geschikt zijn bevonden. 

Algemeen advies: kies je prioriteiten – focus – en ga aan de slag. En zorg dat je de mensen bij elkaar krijgt (bijvoorbeeld in een coöperatie). Zet een tafel in het dorp, zorg voor eten en drinken (of laat de bewoners dat zelf meenemen). Informeer ze en blijf ze informeren: van de buren, naar de buren, naar de… Dat kost tijd, maar als je start zal het vanzelf gaan groeien. Om dat proces op een ludieke manier te versnellen, kun je posters verspreiden in het dorp. Posters met de boodschap ‘Vragender snijdt energiekabels door in 2020’. Dan gaat het vanzelf leven…

De masterclass Vragender is onderdeel van drie werkateliers, georganiseerd in opdracht van provincie Gelderland. Op 23 mei zal de laatste bijeenkomst plaatsvinden met een brede vertegenwoordiging van de Vragender gemeenschap. Vraagstelling is dan: Hoe kan Vragender de transitie doormaken om in een gebied van krimp een leefbare gemeenschap te houden (het leuk hebben met elkaar) en kan energie hierbij een verbindende factor spelen? Wat moeten we eerst doen, waar liggen kansen en hoe maken we de gemeenschap actief betrokken bij deze transitie.